Wie geld opzijzet, hoopt dat het vanzelf een beetje groeit. Achter die groei schuilt een van de krachtigste ideeen uit de rekenkunde: samengestelde rente. Het klinkt technisch, maar het komt neer op een eenvoudig sneeuwbaleffect. Zodra je rente ontvangt over rente die je eerder al hebt ontvangen, gaat je vermogen niet in een rechte lijn omhoog maar in een steeds stijlere bocht. In dit artikel leggen we uit hoe dat werkt, waarom tijd de belangrijkste factor is en hoe hetzelfde mechanisme ook tegen je kan werken wanneer je schulden hebt.

Het verschil tussen enkelvoudige en samengestelde rente

Stel dat je duizend euro op een rekening zet die vijf procent rente per jaar geeft. Bij enkelvoudige rente krijg je elk jaar vijftig euro, netjes berekend over je oorspronkelijke inleg. Na twintig jaar heb je dan duizend euro plus twintig keer vijftig, dus tweeduizend euro in totaal. Elke euro rente wordt telkens over hetzelfde startbedrag berekend en de groei verloopt in een kaarsrechte lijn.

Bij samengestelde rente gebeurt er iets anders. Na het eerste jaar heb je duizend vijftig euro, en in het tweede jaar krijg je vijf procent over dat hele bedrag, dus niet vijftig maar ruim tweeenvijftig euro. Die extra twee euro lijkt verwaarloosbaar, maar het is precies waar het om draait: je verdient nu ook rente over eerder ontvangen rente. Jaar na jaar wordt de basis waarover je rente ontvangt een stukje groter, en dat kleine verschil stapelt zich op tot iets verrassend groots.

Een concreet rekenvoorbeeld

Laten we die duizend euro tegen vijf procent eens twintig jaar met samengestelde rente laten staan. Na het eerste jaar staat er duizend vijftig euro. Na het tweede jaar ongeveer duizend honderd drie euro. Na tien jaar is het bedrag gegroeid tot ruwweg zestienhonderd euro, en na twintig jaar tot ongeveer tweeduizend zeshonderd vijftig euro. Vergelijk dat met de tweeduizend euro uit het voorbeeld met enkelvoudige rente en het verschil bedraagt al meer dan zeshonderd euro, zonder dat je ook maar iets extra hebt ingelegd.

Rek de looptijd verder op en de kloof wordt spectaculair. Na veertig jaar zou dezelfde inleg bij samengestelde rente uitgroeien tot ruim zevenduizend euro. De grafiek van je vermogen buigt steeds steiler omhoog, omdat de jaarlijkse aangroei zelf ook meegroeit. Dit is de reden dat mensen samengestelde rente wel eens het achtste wereldwonder noemen: de uitkomst voelt bijna onnatuurlijk voor wie gewend is in rechte lijnen te denken.

De regel van tweeenzeventig

Om snel een gevoel te krijgen voor deze groei bestaat er een handige vuistregel, de regel van tweeenzeventig. Je deelt het getal tweeenzeventig door het rentepercentage en de uitkomst vertelt je bij benadering in hoeveel jaar je geld verdubbelt. Bij zes procent rente duurt dat ongeveer twaalf jaar, want tweeenzeventig gedeeld door zes is twaalf. Bij drie procent duurt het ongeveer vierentwintig jaar, en bij negen procent slechts acht jaar.

Deze regel is niet volmaakt nauwkeurig, maar hij is verbluffend bruikbaar voor een snelle inschatting in je hoofd. Hij laat ook meteen zien hoe gevoelig het eindresultaat is voor het rentepercentage. Een spaarrekening die een half procent geeft, verdubbelt je geld pas na ruim honderd veertig jaar, terwijl een belegging met een gemiddeld rendement van zeven procent dat in ongeveer tien jaar doet. Kleine verschillen in het percentage leiden op de lange termijn tot enorme verschillen in de uitkomst.

Waarom vroeg beginnen zoveel oplevert

De belangrijkste ingredient in de formule is niet het bedrag dat je inlegt, maar de tijd die je het laat staan. Twee spaarders illustreren dit mooi. De eerste legt vanaf haar twintigste tien jaar lang elk jaar tweeduizend euro opzij en stopt daarna volledig. De tweede begint pas op zijn dertigste en legt vervolgens vijfendertig jaar lang datzelfde bedrag in. Hoewel de tweede veel meer geld inlegt, haalt hij de eerste vaak niet in, simpelweg omdat haar vroege inleg tien jaar extra heeft kunnen aangroeien.

Die extra jaren aan het begin zijn goud waard, want juist de vroegste euro’s hebben de meeste tijd om zich te vermenigvuldigen. Wie op zijn twintigste begint, laat de sneeuwbal veel langer rollen dan wie op zijn veertigste start. Dat verklaart waarom financieel adviseurs zo hameren op vroeg beginnen, ook al gaat het om kleine bedragen. Consequent een bescheiden som opzijzetten verslaat op termijn vaak een veel grotere inleg die pas laat op gang komt.

Wanneer samengestelde rente tegen je werkt

Hetzelfde mechanisme dat je spaargeld laat bloeien, kan zich ook tegen je keren. Bij schulden werkt samengestelde rente namelijk precies andersom. Een creditcardschuld of een roodstand met een hoog rentepercentage groeit volgens dezelfde stijle bocht, alleen zit jij dan aan de verkeerde kant. Als je alleen het minimumbedrag aflost, wordt er rente berekend over de resterende schuld inclusief eerder bijgeschreven rente, en kan een aanvankelijk klein bedrag verrassend snel uit de hand lopen.

Een paar praktische lessen die uit dit alles volgen:

• Los dure schulden zo snel mogelijk af, want daar werkt het rente-op-rente-effect het hardst in je nadeel.
• Begin vroeg met sparen of beleggen, zelfs met kleine bedragen, zodat de tijd zijn werk kan doen.
• Let goed op het rentepercentage, want een klein verschil verandert de uitkomst op lange termijn enorm.
• Laat opgebouwde rente of rendement zoveel mogelijk staan in plaats van het tussentijds op te nemen.
• Wees kritisch op kosten, want beheerkosten knabbelen jaar na jaar aan hetzelfde samengestelde effect.

Rustig laten werken

Het mooie aan samengestelde rente is dat het je nauwelijks moeite kost zodra je eenmaal bent begonnen. Je hoeft niet dagelijks in te grijpen of de markt te volgen; het effect ontstaat juist door geduld en herhaling. De grootste vijand is ongeduld, de neiging om tussentijds geld op te nemen of van plan te wisselen voordat de sneeuwbal echt op gang is gekomen. Wie het mechanisme begrijpt, kijkt anders naar geld: niet als een vast bedrag dat stilstaat, maar als iets dat met de jaren kan uitdijen. Die andere blik, meer dan een ingewikkelde formule, is misschien wel de waardevolste les die getallen je hier kunnen geven.